线性代数 · 知识点全解
> 参考教材:同济大学数学系《线性代数》第六版
> 适用对象:大学理工科各专业
目录结构
| 章节 | 名称 | 核心主题 | 难度 |
|---|---|---|---|
| 第1章 | 行列式 | 行列式计算、克拉默法则 | ⭐⭐ |
| 第2章 | 矩阵及其运算 | 矩阵运算、逆矩阵 | ⭐⭐ |
| 第3章 | 矩阵的初等变换与线性方程组 | 秩、解的结构 | ⭐⭐⭐ |
| 第4章 | 向量组的线性相关性 | 线性相关、极大无关组 | ⭐⭐⭐ |
| 第5章 | 相似矩阵及二次型 | 特征值、对角化、正定性 | ⭐⭐⭐⭐ |
| 第6章 | 线性空间与线性变换 | 线性空间、基变换 | ⭐⭐⭐⭐ |
第1章 行列式
1.1 二阶与三阶行列式
1.2 全排列与逆序数
1.3 n阶行列式的定义
1.4 行列式的性质
1.5 行列式按行(列)展开
1.6 克拉默法则
第2章 矩阵及其运算
2.1 矩阵的概念
2.2 矩阵的运算
2.3 方阵的行列式
2.4 逆矩阵
1. 伴随矩阵法:A⁻¹ = A* / |A|
2. 初等变换法:(A|I) → (I|A⁻¹)
2.5 矩阵分块法
第3章 矩阵的初等变换与线性方程组
3.1 初等变换
3.2 初等矩阵
3.3 矩阵的秩
3.4 线性方程组解的判定
3.5 齐次线性方程组解的结构
3.6 非齐次线性方程组解的结构
第4章 向量组的线性相关性
4.1 n维向量
4.2 线性相关与线性无关
4.3 向量组的秩与极大无关组
4.4 向量空间
4.5 向量的内积与正交
第5章 相似矩阵及二次型
5.1 特征值与特征向量
5.2 相似矩阵
5.3 矩阵的对角化
5.4 二次型
5.5 正定二次型
第6章 线性空间与线性变换
6.1 线性空间的定义
6.2 基变换与坐标变换
6.3 线性变换
🔑 重要公式速查
| 类别 | 公式 | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 行列式按行展开 | D = ΣaₖⱼAₖⱼ | ||||||
| 克拉默法则 | xⱼ = \ | Aⱼ\ | /\ | A\ | (\ | A\ | ≠0) |
| 逆矩阵 | A⁻¹ = A*/\ | A\ | |||||
| 秩判定 | R(A)=R(A̅)=n⇒唯一解 | ||||||
| 特征方程 | \ | A−λI\ | =0 | ||||
| 迹 | tr(A) = Σaᵢᵢ = Σλᵢ | ||||||
| 行列式=特征值积 | \ | A\ | = Πλᵢ | ||||
| 对角化条件 | A有n个无关特征向量 | ||||||
| 正定判定 | 各阶顺序主子式>0 |
📝 配套练习题
第1章 · 行列式 练习题
练习1 — 二阶与三阶行列式
利用对角线法则计算下列行列式:
(1) $\begin{vmatrix} 2 & 3 \\ 5 & 4 \end{vmatrix}$
(2) $\begin{vmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 4 & 5 & 6 \\ 7 & 8 & 9 \end{vmatrix}$
(1) $2 \times 4 - 3 \times 5 = 8 - 15 = \mathbf{-7}$
(2) 对角线法则:主对角线积之和 − 副对角线积之和
$1\times5\times9 + 2\times6\times7 + 3\times4\times8 - 3\times5\times7 - 2\times4\times9 - 1\times6\times8$
$= 45 + 84 + 96 - 105 - 72 - 48 = \mathbf{0}$
三阶行列式有3条主对角线和3条副对角线。
已知 $\begin{vmatrix} a & b \\ c & d \end{vmatrix} = 5$,求下列行列式的值:
(1) $\begin{vmatrix} 2a & 2b \\ c & d \end{vmatrix}$
(2) $\begin{vmatrix} a & b \\ a+c & b+d \end{vmatrix}$
(1) 第一行有公因子2,可提出:$2 \times \begin{vmatrix} a & b \\ c & d \end{vmatrix} = 2 \times 5 = \mathbf{10}$
(2) 将第二行减去第一行(倍加变换值不变):
$\begin{vmatrix} a & b \\ a+c & b+d \end{vmatrix} = \begin{vmatrix} a & b \\ c & d \end{vmatrix} = \mathbf{5}$
倍加变换(某行乘k加到另一行)不改变行列式的值,这是最常用的性质。
解方程:$\begin{vmatrix} x & 1 & 1 \\ 1 & x & 1 \\ 1 & 1 & x \end{vmatrix} = 0$
将第2、3行加到第1行:
$\begin{vmatrix} x+2 & x+2 & x+2 \\ 1 & x & 1 \\ 1 & 1 & x \end{vmatrix} = 0$
第1行提公因子 $(x+2)$:$(x+2)\begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ 1 & x & 1 \\ 1 & 1 & x \end{vmatrix} = 0$
第1行乘 $(-1)$ 加到第2、3行:$(x+2)\begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ 0 & x-1 & 0 \\ 0 & 0 & x-1 \end{vmatrix}=0$
上三角行列式 $= (x+2)(x-1)^2 = 0$
∴ $x = \mathbf{-2}$ 或 $x = \mathbf{1}$(二重根)
练习2 — 行列式的性质与展开
已知 $D = \begin{vmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 4 & 5 & 6 \\ 7 & 8 & 10 \end{vmatrix}$,按第三列展开计算 $D$ 的值。
按第三列展开:$D = a_{13}A_{13} + a_{23}A_{23} + a_{33}A_{33}$
$A_{13} = (-1)^{1+3}\begin{vmatrix} 4 & 5 \\ 7 & 8 \end{vmatrix} = 4\times8 - 5\times7 = 32-35 = -3$
$A_{23} = (-1)^{2+3}\begin{vmatrix} 1 & 2 \\ 7 & 8 \end{vmatrix} = -(1\times8 - 2\times7) = -(8-14) = 6$
$A_{33} = (-1)^{3+3}\begin{vmatrix} 1 & 2 \\ 4 & 5 \end{vmatrix} = 1\times5 - 2\times4 = 5-8 = -3$
$D = 3\times(-3) + 6\times6 + 10\times(-3) = -9 + 36 - 30 = \mathbf{-3}$
用克拉默法则解线性方程组:
$\begin{cases} 2x + y - z = 1 \\ x + 3y + 2z = 8 \\ 3x - y + z = 6 \end{cases}$
系数行列式:$D = \begin{vmatrix} 2 & 1 & -1 \\ 1 & 3 & 2 \\ 3 & -1 & 1 \end{vmatrix}$
= $2(3\times1-2\times(-1)) - 1(1\times1-2\times3) + (-1)(1\times(-1)-3\times3)$
= $2(3+2) - 1(1-6) - 1(-1-9)$
= $10 + 5 + 10 = 25 \neq 0$,故有唯一解。
$D_x = \begin{vmatrix} 1 & 1 & -1 \\ 8 & 3 & 2 \\ 6 & -1 & 1 \end{vmatrix}
= 1(3+2) - 1(8-12) + (-1)(-8-18) = 5 + 4 + 26 = 35$
$D_y = \begin{vmatrix} 2 & 1 & -1 \\ 1 & 8 & 2 \\ 3 & 6 & 1 \end{vmatrix}
= 2(8-12) - 1(1-6) + (-1)(6-24) = -8 + 5 + 18 = 15$
$D_z = \begin{vmatrix} 2 & 1 & 1 \\ 1 & 3 & 8 \\ 3 & -1 & 6 \end{vmatrix}
= 2(18+8) - 1(6-24) + 1(-1-9) = 52 + 18 - 10 = 60$
$x = D_x/D = 35/25 = \mathbf{7/5},\quad y = D_y/D = 15/25 = \mathbf{3/5},\quad z = D_z/D = 60/25 = \mathbf{12/5}$
第2章 · 矩阵及其运算 练习题
练习1 — 矩阵运算
已知 $A = \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \end{pmatrix}$, $B = \begin{pmatrix} 0 & 1 \\ -1 & 2 \end{pmatrix}$,求:
(1) $A + B$
(2) $3A - 2B$
(3) $A^T$
(1) $A + B = \begin{pmatrix} 1+0 & 2+1 \\ 3+(-1) & 4+2 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} \mathbf{1} & \mathbf{3} \\ \mathbf{2} & \mathbf{6} \end{pmatrix}$
(2) $3A - 2B = \begin{pmatrix} 3 & 6 \\ 9 & 12 \end{pmatrix} - \begin{pmatrix} 0 & 2 \\ -2 & 4 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} \mathbf{3} & \mathbf{4} \\ \mathbf{11} & \mathbf{8} \end{pmatrix}$
(3) $A^T = \begin{pmatrix} \mathbf{1} & \mathbf{3} \\ \mathbf{2} & \mathbf{4} \end{pmatrix}$
矩阵加法对应位置相加,数乘每个元素乘以该数。
已知 $A = \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \end{pmatrix}$, $B = \begin{pmatrix} 0 & 1 \\ -1 & 2 \end{pmatrix}$,求 $AB$ 和 $BA$,并说明它们是否相等。
$AB = \begin{pmatrix} 1\times0+2\times(-1) & 1\times1+2\times2 \\ 3\times0+4\times(-1) & 3\times1+4\times2 \end{pmatrix}
= \begin{pmatrix} -2 & 5 \\ -4 & 11 \end{pmatrix}$
$BA = \begin{pmatrix} 0\times1+1\times3 & 0\times2+1\times4 \\ (-1)\times1+2\times3 & (-1)\times2+2\times4 \end{pmatrix}
= \begin{pmatrix} 3 & 4 \\ 5 & 6 \end{pmatrix}$
$AB \neq BA$,矩阵乘法不满足交换律。⚠️ 这是初学者最容易犯的错误!
设 $A = \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \end{pmatrix}$,求 $A^{-1}$。
方法一(伴随矩阵法):
$|A| = 1\times4 - 2\times3 = 4 - 6 = -2 \neq 0$,故可逆。
伴随矩阵 $A^* = \begin{pmatrix} 4 & -2 \\ -3 & 1 \end{pmatrix}$(主对调、副变号)
$A^{-1} = \dfrac{A^*}{|A|} = \dfrac{1}{-2}\begin{pmatrix} 4 & -2 \\ -3 & 1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} \mathbf{-2} & \mathbf{1} \\ \mathbf{3/2} & \mathbf{-1/2} \end{pmatrix}$
验算:$A \cdot A^{-1} = \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} -2 & 1 \\ 3/2 & -1/2 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 1 \end{pmatrix} = I \quad \checkmark$
练习2 — 方阵的行列式与分块矩阵
设 $A$ 为 3 阶方阵,$|A| = 2$,求:
(1) $|A^T|$
(2) $|2A|$
(3) $|A^{-1}|$
(1) $|A^T| = |A| = \mathbf{2}$(转置不改变行列式的值)
(2) $|2A| = 2^3|A| = 8 \times 2 = \mathbf{16}$($n$ 阶方阵,$kA$ 每行提一个 $k$)
(3) $|A^{-1}| = \dfrac{1}{|A|} = \mathbf{\dfrac{1}{2}}$
牢记:$|kA| = k^n|A|$,不要漏掉 $n$ 次方!
设 $A = \begin{pmatrix} 2 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 3 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 & 4 \\ 0 & 0 & 2 & 5 \end{pmatrix}$,将 $A$ 分块后求 $A^{-1}$。
将 $A$ 分块为 $A = \begin{pmatrix} B & O \\ O & C \end{pmatrix}$,其中:
$B = \begin{pmatrix} 2 & 0 \\ 0 & 3 \end{pmatrix}$,$C = \begin{pmatrix} 1 & 4 \\ 2 & 5 \end{pmatrix}$
则 $A^{-1} = \begin{pmatrix} B^{-1} & O \\ O & C^{-1} \end{pmatrix}$
$B^{-1} = \begin{pmatrix} 1/2 & 0 \\ 0 & 1/3 \end{pmatrix}$(对角矩阵的逆即取倒数)
$|C| = 1\times5 - 4\times2 = 5-8 = -3$
$C^{-1} = \dfrac{1}{-3}\begin{pmatrix} 5 & -4 \\ -2 & 1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} -5/3 & 4/3 \\ 2/3 & -1/3 \end{pmatrix}$
∴ $A^{-1} = \begin{pmatrix} \mathbf{1/2} & \mathbf{0} & \mathbf{0} & \mathbf{0} \\ \mathbf{0} & \mathbf{1/3} & \mathbf{0} & \mathbf{0} \\ \mathbf{0} & \mathbf{0} & \mathbf{-5/3} & \mathbf{4/3} \\ \mathbf{0} & \mathbf{0} & \mathbf{2/3} & \mathbf{-1/3} \end{pmatrix}$
分块对角矩阵的逆 = 各子块分别求逆。
第3章 · 矩阵的初等变换与线性方程组 练习题
练习1 — 初等变换与矩阵的秩
用初等行变换将矩阵 $A = \begin{pmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 2 & 4 & 7 \\ 3 & 6 & 10 \end{pmatrix}$ 化为行阶梯形,并求 $R(A)$。
$\begin{pmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 2 & 4 & 7 \\ 3 & 6 & 10 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_2-2r_1} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 0 & 0 & 1 \\ 3 & 6 & 10 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_3-3r_1} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_3-r_2} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}$
行阶梯形有 2 个非零行,故 $R(A) = \mathbf{2}$。
设 $A = \begin{pmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 2 & 4 & k \\ 3 & 6 & 9 \end{pmatrix}$,问 $k$ 为何值时 $R(A) = 1$?$R(A) = 2$?
做初等行变换:
$\begin{pmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 2 & 4 & k \\ 3 & 6 & 9 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_2-2r_1} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 0 & 0 & k-6 \\ 3 & 6 & 9 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_3-3r_1} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 0 & 0 & k-6 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}$
当 $k-6 = 0$ 即 $k = \mathbf{6}$ 时,只有 1 个非零行,$R(A) = 1$;
当 $k \neq \mathbf{6}$ 时,有 2 个非零行,$R(A) = 2$。
注意:$R(A)$ 不可能为 3,因为第 1 行和第 3 行成比例(1:3)。
练习2 — 线性方程组解的判定与结构
判断下列方程组解的情况(唯一解/无穷多解/无解):
(1) $\begin{cases} x_1 + x_2 = 3 \\ 2x_1 + 2x_2 = 6 \end{cases}$
(2) $\begin{cases} x_1 + x_2 = 3 \\ 2x_1 + 2x_2 = 5 \end{cases}$
(3) $\begin{cases} x_1 + x_2 = 3 \\ x_1 - x_2 = 1 \end{cases}$
(1) 增广矩阵 $\begin{pmatrix} 1 & 1 & 3 \\ 2 & 2 & 6 \end{pmatrix}
\rightarrow \begin{pmatrix} 1 & 1 & 3 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}$
$R(A)=R(\overline{A})=1 < 2=n$ → 无穷多解(自由变量 $x_2$)
(2) 增广矩阵 $\begin{pmatrix} 1 & 1 & 3 \\ 2 & 2 & 5 \end{pmatrix}
\rightarrow \begin{pmatrix} 1 & 1 & 3 \\ 0 & 0 & -1 \end{pmatrix}$
$R(A)=1 \neq R(\overline{A})=2$ → 无解
(3) 增广矩阵 $\begin{pmatrix} 1 & 1 & 3 \\ 1 & -1 & 1 \end{pmatrix}
\rightarrow \begin{pmatrix} 1 & 1 & 3 \\ 0 & -2 & -2 \end{pmatrix}$
$R(A)=R(\overline{A})=2 = n$ → 唯一解:$x_1=2, x_2=1$
求齐次线性方程组 $\begin{cases} x_1 + 2x_2 + x_3 = 0 \\ 2x_1 + 5x_2 + 3x_3 = 0 \\ x_1 + x_2 + 0 \cdot x_3 = 0 \end{cases}$ 的基础解系和通解。
系数矩阵:$A = \begin{pmatrix} 1 & 2 & 1 \\ 2 & 5 & 3 \\ 1 & 1 & 0 \end{pmatrix}$
初等行变换:
$\begin{pmatrix} 1 & 2 & 1 \\ 2 & 5 & 3 \\ 1 & 1 & 0 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_2-2r_1} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 1 \\ 0 & 1 & 1 \\ 0 & -1 & -1 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_3+r_2} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 1 \\ 0 & 1 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_1-2r_2} \begin{pmatrix} 1 & 0 & -1 \\ 0 & 1 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}$
$R(A)=2$,$n=3$,$n-R(A)=1$,故基础解系含 1 个向量。
$x_3$ 为自由变量,令 $x_3 = 1$,则 $x_1 = 1$,$x_2 = -1$。
基础解系:$\xi = \begin{pmatrix} 1 \\ -1 \\ 1 \end{pmatrix}$
通解:$x = k\xi = k\begin{pmatrix} 1 \\ -1 \\ 1 \end{pmatrix}$,$k \in \mathbb{R}$
求非齐次线性方程组 $\begin{cases} x_1 + 2x_2 + x_3 = 1 \\ 2x_1 + 5x_2 + 3x_3 = 3 \\ x_1 + x_2 = 1 \end{cases}$ 的通解。
增广矩阵 $(A|\overline{A}) = \begin{pmatrix} 1 & 2 & 1 & 1 \\ 2 & 5 & 3 & 3 \\ 1 & 1 & 0 & 1 \end{pmatrix}$
初等行变换(同上面齐次部分):
$\rightarrow \begin{pmatrix} 1 & 0 & -1 & -1 \\ 0 & 1 & 1 & 1 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}$
$R(A)=R(\overline{A})=2 < 3$,有无穷多解。
取 $x_3$ 为自由变量。令 $x_3 = 0$ 得特解:$\eta^* = \begin{pmatrix} -1 \\ 1 \\ 0 \end{pmatrix}$
齐次通解(同上题):$k\begin{pmatrix} 1 \\ -1 \\ 1 \end{pmatrix}$
原方程通解:$x = \eta^* + k\xi = \begin{pmatrix} -1 \\ 1 \\ 0 \end{pmatrix} + k\begin{pmatrix} 1 \\ -1 \\ 1 \end{pmatrix}$,$k \in \mathbb{R}$
非齐次通解 = 齐次通解 + 非齐次特解。
第4章 · 向量组的线性相关性 练习题
练习1 — 线性相关与线性无关
判断下列向量组是否线性相关:
(1) $\alpha_1 = (1,2,3)^T,\ \alpha_2 = (2,4,6)^T$
(2) $\alpha_1 = (1,0,0)^T,\ \alpha_2 = (0,1,0)^T,\ \alpha_3 = (0,0,1)^T$
(3) $\alpha_1 = (1,1)^T,\ \alpha_2 = (2,2)^T$
(1) $\alpha_2 = 2\alpha_1$,两个向量成比例 → 线性相关
(2) 三个向量是 $\mathbb{R}^3$ 的标准基,只有全零组合才能得到零向量 → 线性无关
(3) $\alpha_2 = 2\alpha_1$,成比例 → 线性相关
两个向量线性相关 $\Leftrightarrow$ 它们的分量对应成比例(或其中一个为零向量)。
设 $\alpha_1 = (1,1,1)^T,\ \alpha_2 = (1,2,3)^T,\ \alpha_3 = (1,3,t)^T$,问 $t$ 为何值时 $\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3$ 线性相关?
练习2 — 向量组的秩与极大无关组
求向量组 $\alpha_1=(1,2,1)^T,\ \alpha_2=(2,5,3)^T,\ \alpha_3=(1,1,0)^T$ 的秩和一个极大无关组。
以 $\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3$ 为列构造矩阵并化为行阶梯形:
$\begin{pmatrix} 1 & 2 & 1 \\ 2 & 5 & 1 \\ 1 & 3 & 0 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_2-2r_1} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 1 \\ 0 & 1 & -1 \\ 0 & 1 & -1 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_3-r_2} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 1 \\ 0 & 1 & -1 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}$
有 2 个非零行,故向量组的秩为 $\mathbf{2}$。
每个非零行的首个非零元对应的列是第1、2列,故 $\alpha_1, \alpha_2$ 是一个极大无关组。
且 $\alpha_3 = -\alpha_1 + \alpha_2$(验证:$-\alpha_1+\alpha_2 = (-1+2, -2+5, -1+3) = (1,3,2)\neq\alpha_3$)
由行阶梯形得约束:$x_1\cdot\alpha_1 + x_2\cdot\alpha_2 + x_3\cdot\alpha_3 = 0$,其中 $x_3$ 自由。实际上 $\alpha_3 = \alpha_2 - \alpha_1$。
设 $\alpha_1=(1,2,-1,1)^T,\ \alpha_2=(2,0,t,0)^T,\ \alpha_3=(0,-4,5,-2)^T$。当 $t$ 为何值时,向量组的秩为2?并求此时的一个极大无关组。
构造矩阵并求秩:
$\begin{pmatrix} 1 & 2 & 0 \\ 2 & 0 & -4 \\ -1 & t & 5 \\ 1 & 0 & -2 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_2-2r_1} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 0 \\ 0 & -4 & -4 \\ 0 & t+2 & 5 \\ 0 & -2 & -2 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_4 \times (-1/2)} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 0 \\ 0 & -4 & -4 \\ 0 & t+2 & 5 \\ 0 & 1 & 1 \end{pmatrix}$
$\xrightarrow{r_2 \leftrightarrow r_4} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 0 \\ 0 & 1 & 1 \\ 0 & -4 & -4 \\ 0 & t+2 & 5 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_3+4r_2} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 0 \\ 0 & 1 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \\ 0 & t+2 & 5 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_4-(t+2)r_2} \begin{pmatrix} 1 & 2 & 0 \\ 0 & 1 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 5-(t+2) \end{pmatrix}$
秩为2 $\Leftrightarrow$ 第4行也全为0,即 $5-(t+2)=0$,得 $t = \mathbf{3}$。
此时极大无关组为 $\alpha_1, \alpha_2$(或 $\alpha_1, \alpha_3$,或 $\alpha_2, \alpha_3$)。
非零行的首个非零元所在列对应的原向量构成极大无关组。
练习3 — 内积与正交
已知 $\alpha = (1,2,2)^T,\ \beta = (2,1,-2)^T$,求:
(1) 内积 $\langle\alpha,\beta\rangle$
(2) $\alpha$ 的长度 $\|\alpha\|$
(3) 判断 $\alpha$ 与 $\beta$ 是否正交。
(1) $\langle\alpha,\beta\rangle = 1\times2 + 2\times1 + 2\times(-2) = 2+2-4 = \mathbf{0}$
(2) $\|\alpha\| = \sqrt{1^2+2^2+2^2} = \sqrt{1+4+4} = \sqrt{9} = \mathbf{3}$
(3) $\langle\alpha,\beta\rangle = 0$,故 $\alpha$ 与 $\beta$ 正交。
正交即两向量内积为0,用符号 $\alpha \perp \beta$ 表示。
已知 $\alpha_1=(1,1,0)^T,\ \alpha_2=(1,0,1)^T$,用施密特正交化方法将它们化为标准正交基。
第一步:$\beta_1 = \alpha_1 = (1,1,0)^T$
第二步:$\beta_2 = \alpha_2 - \dfrac{\langle\alpha_2,\beta_1\rangle}{\langle\beta_1,\beta_1\rangle}\beta_1$
$\langle\alpha_2,\beta_1\rangle = 1\times1 + 0\times1 + 1\times0 = 1$
$\langle\beta_1,\beta_1\rangle = 1^2+1^2+0^2 = 2$
$\beta_2 = (1,0,1) - \dfrac{1}{2}(1,1,0) = \left(\dfrac{1}{2}, -\dfrac{1}{2}, 1\right)^T$
单位化:
$e_1 = \dfrac{\beta_1}{\|\beta_1\|} = \dfrac{(1,1,0)}{\sqrt{2}} = \left(\dfrac{1}{\sqrt{2}}, \dfrac{1}{\sqrt{2}}, 0\right)^T$
$\|\beta_2\| = \sqrt{\left(\dfrac{1}{2}\right)^2 + \left(-\dfrac{1}{2}\right)^2 + 1^2} = \sqrt{\dfrac{1}{4}+\dfrac{1}{4}+1} = \sqrt{\dfrac{3}{2}} = \dfrac{\sqrt{6}}{2}$
$e_2 = \dfrac{\beta_2}{\|\beta_2\|} = \left(\dfrac{1}{\sqrt{6}}, -\dfrac{1}{\sqrt{6}}, \dfrac{2}{\sqrt{6}}\right)^T$
标准正交基:$\{e_1, e_2\}$
第5章 · 相似矩阵及二次型 练习题
练习1 — 特征值与特征向量
求矩阵 $A = \begin{pmatrix} 3 & 1 \\ 1 & 3 \end{pmatrix}$ 的特征值和特征向量。
特征方程:$|A - \lambda I| = \begin{vmatrix} 3-\lambda & 1 \\ 1 & 3-\lambda \end{vmatrix} = (3-\lambda)^2 - 1 = 0$
$(3-\lambda)^2 = 1 \Rightarrow 3-\lambda = \pm 1$
$\lambda_1 = 2,\ \lambda_2 = 4$
当 $\lambda_1 = 2$ 时:$(A-2I)x = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 1 & 1 \end{pmatrix}x = 0$
得 $x_1 + x_2 = 0$,基础解系 $\xi_1 = \begin{pmatrix} 1 \\ -1 \end{pmatrix}$
对应的特征向量:$k_1\xi_1,\ k_1\neq 0$
当 $\lambda_2 = 4$ 时:$(A-4I)x = \begin{pmatrix} -1 & 1 \\ 1 & -1 \end{pmatrix}x = 0$
得 $x_1 - x_2 = 0$,基础解系 $\xi_2 = \begin{pmatrix} 1 \\ 1 \end{pmatrix}$
对应的特征向量:$k_2\xi_2,\ k_2\neq 0$
已知 3 阶矩阵 $A$ 的特征值为 $\lambda_1=1,\ \lambda_2=2,\ \lambda_3=3$,求:
(1) $|A|$ 和 $tr(A)$
(2) $A^{-1}$ 的特征值
(3) $A^2 + I$ 的特征值
(1) $|A| = \lambda_1\lambda_2\lambda_3 = 1\times2\times3 = \mathbf{6}$
$tr(A) = \lambda_1+\lambda_2+\lambda_3 = 1+2+3 = \mathbf{6}$
(2) $A^{-1}$ 的特征值为 $\dfrac{1}{\lambda_i}$:$\mathbf{1,\ \dfrac{1}{2},\ \dfrac{1}{3}}$
(3) $A^2 + I$ 的特征值为 $\lambda_i^2 + 1$:$1^2+1=2,\ 2^2+1=5,\ 3^2+1=10$ → $\mathbf{2,\ 5,\ 10}$
若 $\lambda$ 是 $A$ 的特征值,则 $f(\lambda)$ 是 $f(A)$ 的特征值。
练习2 — 矩阵的对角化
判断矩阵 $A = \begin{pmatrix} 3 & 1 \\ 1 & 3 \end{pmatrix}$ 是否可对角化。若可对角化,求可逆矩阵 $P$ 和对角矩阵 $\Lambda$。
由练习1知 $A$ 有两个不同的特征值 $\lambda_1=2,\ \lambda_2=4$。
不同特征值对应的特征向量一定线性无关,故 $A$ 有 2 个线性无关的特征向量,可对角化。
取特征向量为列:$P = (\xi_1, \xi_2) = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix}$
则 $P^{-1}AP = \Lambda = \begin{pmatrix} 2 & 0 \\ 0 & 4 \end{pmatrix}$
验算:$P^{-1} = \dfrac{1}{2}\begin{pmatrix} 1 & -1 \\ 1 & 1 \end{pmatrix}$
$P^{-1}AP = \dfrac{1}{2}\begin{pmatrix} 1 & -1 \\ 1 & 1 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} 3 & 1 \\ 1 & 3 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} 1 & 1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 2 & 0 \\ 0 & 4 \end{pmatrix} \quad \checkmark$
设 $A = \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 2 & 1 \end{pmatrix}$,求 $A^{100}$。
先对角化 $A$。
特征方程:$|A-\lambda I| = (1-\lambda)^2 - 4 = 0 \Rightarrow \lambda_1 = -1,\ \lambda_2 = 3$
$\lambda=-1$ 时,$\xi_1 = (1,-1)^T$;$\lambda=3$ 时,$\xi_2 = (1,1)^T$
取 $P = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix}$,$P^{-1} = \dfrac{1}{2}\begin{pmatrix} 1 & -1 \\ 1 & 1 \end{pmatrix}$
则 $A = P\Lambda P^{-1}$,其中 $\Lambda = \begin{pmatrix} -1 & 0 \\ 0 & 3 \end{pmatrix}$
$A^{100} = P\Lambda^{100}P^{-1} = P\begin{pmatrix} (-1)^{100} & 0 \\ 0 & 3^{100} \end{pmatrix}P^{-1}$
$= \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 3^{100} \end{pmatrix}\dfrac{1}{2}\begin{pmatrix} 1 & -1 \\ 1 & 1 \end{pmatrix}$
$= \dfrac{1}{2}\begin{pmatrix} 1 & 3^{100} \\ -1 & 3^{100} \end{pmatrix}\begin{pmatrix} 1 & -1 \\ 1 & 1 \end{pmatrix}
= \dfrac{1}{2}\begin{pmatrix} 1+3^{100} & -1+3^{100} \\ -1+3^{100} & 1+3^{100} \end{pmatrix}$
$A^{100} = \mathbf{\dfrac{1}{2}\begin{pmatrix} 1+3^{100} & 3^{100}-1 \\ 3^{100}-1 & 1+3^{100} \end{pmatrix}}$
对角化后,求矩阵幂转化为求特征值的幂,大大简化计算。
练习3 — 二次型与正定
写出二次型 $f(x_1,x_2,x_3) = x_1^2 + 2x_2^2 + 3x_3^2 + 4x_1x_2 - 2x_1x_3 + 6x_2x_3$ 的矩阵 $A$。
二次型 $f = x^TAx$,$A$ 为对称矩阵。
$a_{ii}$ = $x_i^2$ 的系数:$a_{11}=1,\ a_{22}=2,\ a_{33}=3$
$a_{ij}=a_{ji}$ = $x_ix_j$ 系数的一半:
$a_{12}=a_{21}=4/2=2,\ a_{13}=a_{31}=-2/2=-1,\ a_{23}=a_{32}=6/2=3$
∴ $A = \begin{pmatrix} \mathbf{1} & \mathbf{2} & \mathbf{-1} \\ \mathbf{2} & \mathbf{2} & \mathbf{3} \\ \mathbf{-1} & \mathbf{3} & \mathbf{3} \end{pmatrix}$
交叉项系数要平分到对称位置:$a_{ij} = a_{ji} = \dfrac{\text{交叉项系数}}{2}$。
判断下列矩阵是否为正定矩阵:
(1) $A = \begin{pmatrix} 2 & 1 \\ 1 & 2 \end{pmatrix}$
(2) $B = \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 2 & 1 \end{pmatrix}$
用顺序主子式判定:
(1) $A$:一阶主子式 $2 > 0$,二阶主子式 $|A| = 2\times2-1\times1 = 3 > 0$
→ $A$ 正定(特征值:$\lambda_1=1,\ \lambda_2=3$,均正 $\checkmark$)
(2) $B$:一阶主子式 $1 > 0$,二阶主子式 $|B| = 1\times1-2\times2 = -3 < 0$
→ $B$ 不是正定矩阵(特征值:$\lambda_1=-1,\ \lambda_2=3$,有负值)
二次型 $f(x)=x^TBx = x_1^2+x_2^2+4x_1x_2$,当 $x=(1,-1)$ 时 $f=1+1-4=-2<0$,不正定。
问 $t$ 取何值时,二次型 $f(x_1,x_2,x_3) = x_1^2 + 4x_2^2 + tx_3^2 + 2x_1x_2 + 4x_2x_3$ 为正定?
二次型矩阵:$A = \begin{pmatrix} 1 & 1 & 0 \\ 1 & 4 & 2 \\ 0 & 2 & t \end{pmatrix}$
顺序主子式:
一阶:$\Delta_1 = 1 > 0 \quad \checkmark$
二阶:$\Delta_2 = \begin{vmatrix} 1 & 1 \\ 1 & 4 \end{vmatrix} = 4-1 = 3 > 0 \quad \checkmark$
三阶:$\Delta_3 = |A| = 1\cdot\begin{vmatrix} 4 & 2 \\ 2 & t \end{vmatrix} - 1\cdot\begin{vmatrix} 1 & 2 \\ 0 & t \end{vmatrix} + 0$
$= (4t-4) - (t-0) = 4t-4-t = 3t-4$
正定 $\Leftrightarrow$ 各阶顺序主子式 $>0$,即 $3t-4 > 0$
∴ $t > \mathbf{\dfrac{4}{3}}$
正定性的判定——顺序主子式全大于0(霍尔维茨定理)。
第6章 · 线性空间与线性变换 练习题
练习1 — 线性空间与基变换
判断下列集合是否构成 $\mathbb{R}$ 上的线性空间:
(1) $V_1 = \{(x,y,z)^T \in \mathbb{R}^3 \mid x+y+z = 0\}$
(2) $V_2 = \{(x,y,z)^T \in \mathbb{R}^3 \mid x+y+z = 1\}$
请说明理由。
(1) $V_1$ 是 $\mathbb{R}^3$ 的子空间。
$\quad$— 零向量 $(0,0,0)$ 满足 $0+0+0=0$,故 $0 \in V_1$
$\quad$— 若 $\alpha,\beta \in V_1$,则它们的和也满足条件
$\quad$— 数乘封闭性也满足
故 $V_1$ 是线性空间(实际上是 $\mathbb{R}^3$ 中过原点的平面)。
(2) $V_2$ 不是线性空间。
$\quad$— 零向量 $(0,0,0)$ 不满足 $0+0+0=1$,故 $0 \notin V_2$
$\quad$— 没有零向量的集合不可能是线性空间
线性空间必须有零元(零向量)!
在 $\mathbb{R}^2$ 中有两组基:
基 $I$:$\alpha_1=(1,0)^T,\ \alpha_2=(0,1)^T$
基 $II$:$\beta_1=(1,2)^T,\ \beta_2=(2,1)^T$
(1) 求从基 $I$ 到基 $II$ 的过渡矩阵 $P$。
(2) 已知向量 $\alpha$ 在基 $I$ 下的坐标为 $(3,4)^T$,求 $\alpha$ 在基 $II$ 下的坐标。
(1) 基变换公式:$(\beta_1,\beta_2) = (\alpha_1,\alpha_2)P$
$\beta_1 = (1,2)^T = 1\cdot\alpha_1 + 2\cdot\alpha_2$ → $P$ 的第1列 = $\begin{pmatrix}1\\2\end{pmatrix}$
$\beta_2 = (2,1)^T = 2\cdot\alpha_1 + 1\cdot\alpha_2$ → $P$ 的第2列 = $\begin{pmatrix}2\\1\end{pmatrix}$
故过渡矩阵 $P = \begin{pmatrix} \mathbf{1} & \mathbf{2} \\ \mathbf{2} & \mathbf{1} \end{pmatrix}$
(2) 坐标变换公式:$x = Py$($x$ 为旧基坐标,$y$ 为新基坐标)
已知 $x = (3,4)^T$,则 $y = P^{-1}x$
$P^{-1} = \dfrac{1}{1-4}\begin{pmatrix} 1 & -2 \\ -2 & 1 \end{pmatrix} = \dfrac{1}{-3}\begin{pmatrix} 1 & -2 \\ -2 & 1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} -1/3 & 2/3 \\ 2/3 & -1/3 \end{pmatrix}$
$y = \begin{pmatrix} -1/3 & 2/3 \\ 2/3 & -1/3 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} 3 \\ 4 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} -1+8/3 \\ 2-4/3 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} \mathbf{5/3} \\ \mathbf{2/3} \end{pmatrix}$
坐标变换公式 $x = Py$ 中,$P$ 是旧基到新基的过渡矩阵。
在 $\mathbb{R}^3$ 中,已知基 $I$:$\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3$,基 $II$:$\beta_1,\beta_2,\beta_3$ 满足:
$\begin{cases} \beta_1 = \alpha_1 + 2\alpha_2 + \alpha_3 \\ \beta_2 = \alpha_1 + \alpha_2 \\ \beta_3 = \alpha_2 + \alpha_3 \end{cases}$
(1) 求从基 $I$ 到基 $II$ 的过渡矩阵 $P$。
(2) 若向量 $\gamma$ 在基 $II$ 下的坐标为 $(1,2,3)^T$,求 $\gamma$ 在基 $I$ 下的坐标。
(1) 由基变换公式 $(\beta_1,\beta_2,\beta_3) = (\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3)P$:
$\beta_1 = \alpha_1 + 2\alpha_2 + \alpha_3$ → 第1列:$(1,2,1)^T$
$\beta_2 = \alpha_1 + \alpha_2$ → 第2列:$(1,1,0)^T$
$\beta_3 = \alpha_2 + \alpha_3$ → 第3列:$(0,1,1)^T$
$P = \begin{pmatrix} \mathbf{1} & \mathbf{1} & \mathbf{0} \\ \mathbf{2} & \mathbf{1} & \mathbf{1} \\ \mathbf{1} & \mathbf{0} & \mathbf{1} \end{pmatrix}$
(2) $\gamma$ 在基 $I$ 下的坐标 $x = Py$
$x = \begin{pmatrix} 1 & 1 & 0 \\ 2 & 1 & 1 \\ 1 & 0 & 1 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} 1 \\ 2 \\ 3 \end{pmatrix}
= \begin{pmatrix} 1+2+0 \\ 2+2+3 \\ 1+0+3 \end{pmatrix}
= \begin{pmatrix} \mathbf{3} \\ \mathbf{7} \\ \mathbf{4} \end{pmatrix}$
注意方向:$x = Py$,$y$ 是新基坐标,$P$ 是旧→新过渡矩阵。
练习2 — 线性变换
设线性变换 $T: \mathbb{R}^2 \to \mathbb{R}^2$ 定义为 $T(x_1,x_2) = (x_1+x_2,\ 2x_1-x_2)$。
(1) 验证 $T$ 是线性变换。
(2) 求 $T$ 在标准基下的矩阵表示。
(1) 验证线性性:$T(k\alpha+l\beta) = kT(\alpha)+lT(\beta)$
设 $\alpha=(a_1,a_2),\ \beta=(b_1,b_2)$:
$T(k\alpha+l\beta) = T(ka_1+lb_1,\ ka_2+lb_2)$
$= (ka_1+lb_1+ka_2+lb_2,\ 2ka_1+2lb_1-ka_2-lb_2)$
$= k(a_1+a_2,\ 2a_1-a_2) + l(b_1+b_2,\ 2b_1-b_2)$
$= kT(\alpha) + lT(\beta) \quad \checkmark$
故 $T$ 是线性变换。
(2) 标准基 $e_1=(1,0),\ e_2=(0,1)$:
$T(e_1) = (1+0,\ 2-0) = (1,2) = 1\cdot e_1 + 2\cdot e_2$
$T(e_2) = (0+1,\ 0-1) = (1,-1) = 1\cdot e_1 + (-1)\cdot e_2$
矩阵表示 $A = \begin{pmatrix} \mathbf{1} & \mathbf{1} \\ \mathbf{2} & \mathbf{-1} \end{pmatrix}$
线性变换的矩阵表示:第 $j$ 列 = $T(e_j)$ 在基下的坐标。
设线性变换 $T$ 在基 $\alpha_1=(1,1)^T,\ \alpha_2=(1,-1)^T$ 下的矩阵为 $A = \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \end{pmatrix}$。
求 $T(\alpha_1)$ 和 $T(\alpha_2)$ 在该基下的坐标表示。
线性变换 $T$ 在基 $\{\alpha_1,\alpha_2\}$ 下的矩阵 $A$ 的含义是:
$T(\alpha_1,\alpha_2) = (\alpha_1,\alpha_2)A$
$T(\alpha_1) = (\alpha_1,\alpha_2)\begin{pmatrix} 1 \\ 3 \end{pmatrix} = 1\cdot\alpha_1 + 3\cdot\alpha_2$
= $1(1,1)^T + 3(1,-1)^T = (1+3,\ 1-3)^T = (4,-2)^T$
在该基下的坐标为 $\begin{pmatrix} \mathbf{1} \\ \mathbf{3} \end{pmatrix}$
$T(\alpha_2) = (\alpha_1,\alpha_2)\begin{pmatrix} 2 \\ 4 \end{pmatrix} = 2\cdot\alpha_1 + 4\cdot\alpha_2$
= $2(1,1)^T + 4(1,-1)^T = (2+4,\ 2-4)^T = (6,-2)^T$
在该基下的坐标为 $\begin{pmatrix} \mathbf{2} \\ \mathbf{4} \end{pmatrix}$
$T(\alpha_j)$ 在基下的坐标 = 矩阵 $A$ 的第 $j$ 列。
设 $T$ 是 $\mathbb{R}^3$ 中的线性变换,在标准基下的矩阵为 $A = \begin{pmatrix} 1 & 0 & 1 \\ 0 & 1 & 0 \\ 1 & 0 & 1 \end{pmatrix}$。
(1) 求 $T$ 的核(零空间)$\ker(T)$ 的维数。
(2) 求 $T$ 的像空间 $\operatorname{Im}(T)$ 的一组基。
(1) $\ker(T) = \{x \in \mathbb{R}^3 \mid Ax = 0\}$
求解齐次方程 $Ax=0$:
$\begin{pmatrix} 1 & 0 & 1 \\ 0 & 1 & 0 \\ 1 & 0 & 1 \end{pmatrix}
\xrightarrow{r_3-r_1} \begin{pmatrix} 1 & 0 & 1 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}$
$R(A)=2$,$n=3$,$\dim\ker(T) = n-R(A) = \mathbf{1}$
(2) $\operatorname{Im}(T)$ 的维数 = $R(A) = 2$
行阶梯形主元列对应原矩阵第1、2列:
$\operatorname{Im}(T)$ 的一组基:$\left\{\begin{pmatrix}1\\0\\1\end{pmatrix},\ \begin{pmatrix}0\\1\\0\end{pmatrix}\right\}$
秩-零度定理:$\dim\ker(T) + \dim\operatorname{Im}(T) = n$。
这里:$1+2=3 \quad \checkmark$